13 augustus 2018 Afspraak in het gemeente archief van Tytsjerksteradiel ivm onderzoek naar de vader van Sipke Bouma
Doel van dit bezoek was doopboeken doorspitten van de hervormde kerk te Garijp.
Deze doopboeken zijn in eigendom van de kerk in Garijp maar in bewaring gegeven in de archiefruimte van gemeente Tytsjerksteradiel.
Ik heb toestemming gekregen van de kerk van Garijp om deze boeken in te kijken, waar ik dankbaar gebruik van heb gemaakt.
Al mijn pijlen waren gericht op Sipke Bouma, mijn bet-overgroot opa en zijn moeder Grietje Bouma, mijn oud-oma.
Sipke heeft een onbekende vader. Maar wie zou dit kunnen zijn? Hebben wij wel de juiste achternaam gekregen? Ik heb op forums ooit vragen gesteld over wie de vader zou kunnen zijn van onechte kinderen, de meesten antwoorden: onbegonnen werk. Niet aan beginnen. Niet te achterhalen. Ik gaf de moed op.
Ik kreeg steeds meer vragen of Makke Paulus Paulusma de vader van Sipke kon zijn. Makke Paulusma is met Grietje getrouwd maar dan 30 jaar na de geboorte van Sipke. Ik kon deze gedachte gelijk min of meer ontkrachten omdat ik diverse gemeenteregisters heb waarin staat dan Sipke de stiefzoon van Makke Paulusma is. En ten tijde van geboorte was Makke Paulusma nog getrouwd met Gepke Arends van Bloemen. (maar sommige dingen kon beter niet over gepraat worden), maar we sluiten niks uit.
Op internet vond ik een pdf met tips over de vader van onechte kinderen. Ik kreeg hoop, de uitdaging is groot en mijn interesse was weer gewekt.
Enkele tips die ik eruit viste:
– doopbewijs van de kerk opzoeken. De kerken schreven er vroeger stiekem wel eens wat bij in de doopboeken. De kerk hechte veel waarde aan de waarheid.
– Uitzoeken waar de moeder tijdens de conceptietijd (ongeveer7 tot 10 maand voor de geboorte) was, met wie ze omging, waar ze woonde en vooral waar ze werkte. Was ze misschien inwoonden dienstmeid? De diensten van een dienstmeid gingen vroeger nog wel eens verder dan het huishouden doen…
Nadat ik mij aanmeldde bij de balie van het gemeentehuis in Burgum, werd ik opgehaald door de archivaris. We gingen (zoals de archivaris het noemde) de catacomben ven het gemeentehuis in. De archieven zijn vaak te vinden in een kelder van het gebouw. Er werd mij een bureau aangewezen wat mijn werkplek voor die middag was. Daarnaast lagen een stapel boeken en papieren, De archivaris had voorwerk gedaan, en er stond een oude schoenendoos met witte handschoenen. Witte handschoenen zijn verplicht bij oude archiefstukken. Er zaten maar 2 maten handschoenen in die doos. Te klein en veel te klein.
Eerst de doopboek van de kerk van Garijp door gespit. Ik vond al vrij snel het doopbewijs van Sipke Bouma.
——————————————————————————————
1850 den 10 november is gedoopt een onecht zoon van Grietje Sipkes Bouma alhier geboren den 23 october 1847, door de grootmoeder Janke Hendriks Meyer ter doop gehouden, en genaamd Sipke.
——————————————————————————————
Dit is maar een kort stukje tekst maar waar ik op hoopte stond er niet bij. Het verhaal Grietje en Sipke krijgt nu wel steeds meer inhoud. Ondertussen vraag ik mij wel af waarom de oma van Sipke hem ter doop bracht en niet de moeder. Ik kwam daar met maar 1 vraag, maar ik kom met meerdere vragen thuis. Tja.. rare hobby.
En wat is nou weer een onecht kind? Een kind die niet echt is. Bestaat dat dan? Een onecht kind is een kind die niet uit een -echt-paar is geboren, toch raar taalgebruik.
In het zelfde boekje de doopbewijs van (half)broer Hendrik ook gevonden. Hendrik werd wel ter doop gehouden door moeder Grietje. Van dit doopbewijs ben ik vergeten een foto te maken helaas.
Gezien het om een doop van een onwettig kind ging zal de kerkraad er over vergaderd moeten hebben. Al deze vergaderingen zijn ook vastgelegd en gearchiveerd. Maar juist van deze tijd ligt er in het archief geen notulen van de kerk raad vergaderingen. Jammer.
Wat ben ik nog meer wijzer geworden?
Moeder Grietje leed een armen bestaan en zij was afhankelijk van de onderstand (armenzorg)
Grietje woonde met haar 2 onechte zonen Bij haar ouders en na het overlijden van haar vader woonde ze bij haar moeder, die overigens ook onderstand kreeg.
Ze zijn vaak verhuisd, waarschijnlijk van het ene krot naar het andere krot. Maar ook armenzorg en de kerk hadden onderstandshuizen, maar deze huizen zal niet veel soeps geweest zijn. De reden van het vaak verhuizen is niet bekend, maar zou ook te maken kunnen hebben met het werk van Grietje of haar moeder Janke. Ook werd er vroeger nog wel eens verhuisd, want in die tijd hoefde je de eerste maand huur niet te betalen.
Grietje was inwonend dienstmeid van 1859/1860 bij boer G.J. Jellema. Haar kinderen Sipke en Hendrik woonden in deze tijd bij oma Janke Hendriks Meyer in.
Van deze tijd vond ik een brief:
De ondergetekende Grietje Sipkes Bouma wonende te Garijp, als dienstmeid bij Gerlof S. Jellema, verklaart dat zij met haar minderjarige kindertjes Sipke en Hendrik oud 6 en 10 jaren, altijd onderstand geniet van de armvoogdij van Garijp;- dat zij(omdat zijnu bij de boer woont) van haar verdienste (gekras niet goed te lezen) mei 1859 tot mei 1960 slechts 7 ½ guldens heeft kunnen afzonderen van hare moeder Janke, bij wie de kinderen door de armvoogden sedert jaren zijn besteld; in al de behoeften als kostgeld, kleren, geneeskundige hulp, enz. wordt door de armvoogden voorzien, zoodat het onwaarheid is, dat zij zich met hare kinderen heeft gered van den 6 juni 1859 tot 1 october 1860, gelijk ieder redelijk mensch gemakkelijk kan begrijpen.
Garijp d. 15 nov 1860
Getekend: G Bouma en Janke Hendrik Meyer.
Wat mij opvalt is dat deze brief niet is geschreven door Grietje Bouma en ook niet door haar Janke Hendrik Meyer. Zoals we al weten waren ze arm en waarschijnlijk niet veel onderwijs genoten. De beide handtekeningen zijn vele malen slordiger geschreven dan de best goed te lezen tekst in de brief.
Grietje tekende met:
G. ?? S. Baûwma
Ik vond nog een brief,
Ondergetekende Romke Jans Kloosterman en Jakob Petrus Bosma, Beiden landbouwers te Garijp, verklaren dat zij vanaf 6 juni 1859 tot 1e october 1860 kostgeld hebben betaald voor de minderjarige kinderen van Grietje Sipkes Bouma, Sipke en Hendrik, en dat die betaling uit eigen beweging en geheel buiten betrekking van armvoogden te Garijp geschied is.
Garijp 28 november 1860
Getekend.
R.J. Kloosterman
J.P. Bosma
Ook hier weer is de brief niet geschreven door Kloosterman en Bosma.
En dan is er nog een lange brief van de gemeente wat gaat over een vrijwiliige bijdrage van RJ Kloosterman en J.P. Bosma. Die is nu even te lang om over te typen.
Naar mijn idee hebben deze beide heren een schenking gedaan om de beide jongens in levensonderhoud te voorzien wat mij dan weer aan het denken zet… Sipke en Hendrik hebben nog steeds geen vader… Van Kloosterman is weinig te vinden. Van Jacob Petrus Bosma des te meer. Dit blijkt een rijke landbouwer te zijn, getrouwd maar met 1e vrouw kinderloos. Wel veel inwonend personeel, waaronder een zus van Grietje. Na het overlijden van zijn 1e vrouw is hij weer getrouwd met een 20 jaar jongere vrouw waar hij op latere leeftijd wel kinderen mee kreeg.
Ik heb tot nu toe weinig kunnen vinden over Grietje Sipkes Bouma van voor de geboorte van Sipke. Hier ligt nog een enorme uitdaging. Misschien is ze wel dienstmeid geweest bij deze rijke boer, en zijn uit deze diensten wel een klein jochie geboren. Zouden wij Bosma kunnen zijn? Of Kloosterboer?
Wordt vervolgd,
Sietse Bouma, 18-8-2018.
p.s. Gevonden aktes/brieven uit het archief burgum staan opgeslagen in de map stamboom-aktes Sipke en/of grietje/u kunt contact met mij opnemen voor een kopie hiervan.
________________________________________
________________________________________
________________________________________
Persoon:
Sipke Bouma
geboorte: 23-10-1847 Garyp
overlijden: 18-04-1931 Leeuwarden
begrafenis: Huizum kerkhof
Relaties:
huwelijk 04-02-1873 met Bouwientje (Jacobina) Sipkema, 57, 1844-1902 (x1873, 3k)
huwelijk 17-01-1906 met Antje van der Let, 1866-? (x1906)
Kinderen:
Gerrit Bouma, 61, 1874-1936 (x?, 3k)
Anne Sipkes Bouma, 83, 1876-1959 (x1905, 5k)
Sipke Bouma, ą15, ą1886-1901
Ouders:
Onbekende vader (?, 2k)
Grietje Sipkes Bouma, 75, 1818-1893 (?, x1870, 2k)
Gezin:
Sipke Bouma, 83, 1847-1931 (x1873, x1906, 3k)
Hendrik Bouma, 88, 1852-1940 (x1885, x1905, 8k)
Militaitre dienst:
Lichamelijke gebreken.